Gereformeerd schaatsen.

Hoe meer boekjes van de zondagschoolvereniging in mijn bezit kwamen, hoe sterker het mij opviel dat iedereen er altijd door het ijs zakt. In algemene of katholieke boeken heeft iedereen een reuze plezier: kinderen maken tochtjes, drinken zopie, rijden wedstrijdjes…. Maar niets van dat al in de gereformeerde jeugdboeken. Het ijs is er het terrein van de duivel. Kinderen mogen er niet op en weerstaan de verleidingen van het ijs op weg naar de kerk. Wie toch gaat schaatsen, wordt gestraft: hij zakt er doorheen.

Graag had Jochem het ijs ook eens geprobeerd, maar Moeder heeft verboden zich er op te wagen; en onze jongen, die al zo'n les voor zijn ongehoorzaamheid heeft gehad, schrikt er nu voor terug weer iets tegen moeders wil te doen. Bovendien zou er niet veel tijd zijn, want over een half uur begint de kerstviering van de zondagsschool.

Kinderen die ondeugend zijn geweest en gaan schaatsen, zakken door het ijs. En niet zo'n beetje ook, vaak worden ze ziek, erg ziek. Maar na de straf is de redding natuurlijk nabij. En eenmaal genezen dankt de zondaar God op zijn blote knietjes en belooft het nooit weer te doen.

Het vlees is zwak en het ijs gewillig.

"Ik heb het verdiend", roept Steur vanaf zijn ziekbed, als hij aan een ijskoude dood is ontsnapt (in Held op sokken). Steur heeft namelijk een bankbiljet ontvreemd, niet uit hebzucht maar slechts uit afgunst. Het is beproevingsliteratuur. De beproeving is een constructie die schrijvers sinds de 17e eeuw toepassen in godsdienstige verhalen. Het recept is eenvoudig van opbouw: de zonde - de schokkende gebeurtenis - het inzicht. Hier worden dus vrij grove middelen ingezet.

De schrijvers uit gereformeerde kring gebruikten het ijs graag om zondaars te straffen, maar ook om de brave hendrikken als redders in de nood te laten optreden. Want onderweg naar de zondagschool komen ze steevast een profaner klasgenootje tegen die wel is gaan rijden. Hij zakt er natuurlijk doorheen en de brave hendrik redt hem uit het wak. Het ijs biedt de gereformeerde schrijver een uitstekende gelegenheid om de redding zichtbaar te maken en om de zonde te bestraffen. Je snapt niet dat er nog mensen op de Biblebelt het ijs op durven!